Bài 1a - GP đường hô hấp trên

Hệ hô hấp - đường hô hấp trên

Đường đi của khí là: Hầu → Tị hầu → Khẩu hầu → Thanh quản → Khí quản

• Khí không đi qua thanh hầu
• Chỉ có khẩu hầu mới là giao thoa hô hấp & tiêu hoá

Các chi tiết quan trọng của đường hô hấp trên

• Mũi: lỗ mũi trước, ổ mũi, cửa mũi sau, vách ngăn mũi, các xoang cạnh mũi, các xương xoăn, động mạch bướm khẩu cái, điểm mạch
• Hầu: tỵ hầu, khấu hầu, thanh hầu
• Thanh quản: dây thanh âm, sụn phễu, sụn giáp, sụn nhẫn, nắp thanh môn, ngách xoang lê, thần kinh thanh quản trên, thần kinh thanh quản quặt ngược

Mũi - Xoang - Các thành ổ mũi

Thành ngoài (thành xương hàm trên, 1 phần xương sàng): 3 xương xoăn

• Xương xoăn mũi trên và giữa: thuộc xương sàng
• Xương xoăn mũi dưới: xương độc lập

Thành trong: vách ngăn mũi

Khứu giác thuộc ngách mũi trên, tế bào TK khứu giác đi hướng lên

Có các vách ngăn giúp lỗ mũi gồ ghề hơn → gia tăng diện tích tiếp xúc với không khí

Tháp mũi

Thành ngoài - Xoang cạnh mũi

Các xương xoăn mũi tạo nên thành ngoài:

• Xương xoăn mũi trên và giữa là thuộc xương sàng
• Xương xoăn mũi dưới là một xương riêng có lỗ đổ là ống lệ tỵ

Các xoang cạnh mũi:

• Xoang sàng trước, xoang hàm trên và xoang trán đổ vào ngách mũi giữa
• Xoang sàng sau đổ vào ngách mũi trên
• Xoang bướm đổ vào vùng khứu giác ở hốc mũi (ngách bướm - sàng)

Niêm mạc đường hô hấp (tế bào lông chuyển) xuất hiện từ đường mũi → khí phế quản

Thành trong (vách ngăn mũi)

Vẹo vách mũi:

• Tình trạng phát triển của xương lá mía, mảnh thẳng đứng xương sàng và sụn vách mũi không đều nhau sẽ gây ra tình trạng
• Diễn ra ở 80% cá thể và tùy vào mức độ ảnh hưởng mà có phẫu thuật hay không

Thần kinh khứu giác (I)

Mạch máu

Chảy máu cam (chảy máu mũi):

• Thường gặp ở trẻ em
• Sốt, cao huyết áp, viêm mũi... → thành mạch dễ bị tổn thương
• Điểm mạch (thành trong): điểm dễ chảy máu mũi nhất
• Phải cúi đầu xuống và ép chặt điểm mạch bên mũi đang chảy máu

Chảy máu mũi bệnh lý nặng (khác chảy máu cam):

• ĐM bướm khẩu cái: nặng và khó cầm nhất
• ĐM hàm

Hầu

Đường hô hấp trên:

Đường hô hấp dưới: từ bờ dưới sụn nhẫn → dưới

Chỉ có khẩu hầu là nơi giao của hệ hô hấp và hệ tiêu hoá

Thanh quản

Sụn thanh quản

Sự hoạt động của dây thanh âm là dựa trên 4 sụn chính là sụn giáp, sụn nhẫn và 2 sụn phễu

• Sụn phễu: đóng, mở
• Căng, chùng: hết

Sụn nhẫn phía trước mỏng và bề dày hẹp còn phía sau thì bề dày rộng hơn

Ở nam, sụn giáp có góc nhọn còn ở nữ thì sụn giáp có góc tù

Nắp thanh môn: đóng khi có thức ăn

Xương móng: không tham gia vào việc di chuyển của dây thanh âm

Dây chằng thanh âm nối sụn giáp và sụn phễu

Cơ thanh quản

Nhiều cơ bám sụn phễu → liên quan đến hoạt động của dây thanh âm

Cơ nhẫn giáp: căng, chùng dây thanh âm

• Bám phần trước sụn nhẫn và sau sụn giáp
• Khi co thì kéo sụn nhẫn → kéo sụn phễu ra xa sụn giáp → dây thanh âm căng

Cơ dây thanh

Cấu tạo của 1 dây thanh âm = dây chằng thanh âm (bám từ sụn phễu → sụn giáp) + cơ thanh âm + niêm mạc (phủ cơ)

Có tổng cộng 7 nhóm cơ tham gia hoạt động dây thanh âm (6 cơ liên quan sụn phễu + cơ thanh âm)

Thần kinh thanh quản

Hai dây TK thanh quản chính:

• TK thanh quản trên (là nhánh của thần kinh X), tách thành:
  • Nhánh trong
  • Nhánh ngoài: cơ nhẫn giáp (căng - chùng dây thanh âm)
• TK thanh quản ngược:
  • Nhánh trước
  • Nhánh sau

Trước khi mổ u bướu vùng tuyến giáp, bác sĩ phải nói rõ cho bệnh nhân về nguy cơ thay đổi giọng nói sau phẫu thuật vì có thể ảnh hưởng thần kinh. Có những bệnh nhân thay đổi giọng liền, có những bệnh nhân 3 - 6 tháng sau mới thay đổi.

• Nguyên nhân 1 gây đổi giọng hậu phẫu là do bác sĩ lỡ bóc tách mất động mạch nuôi dây thần kinh
• Nguyên nhân 2 là phẫu thuật gây ra 1 mô sẹo chèn ép thần kinh.

Hình soi thanh quản: Trước → Sau (từ trên xuống dưới)

• Khí quản hẹp nhất đúng không?
• Sụn phễu: ngồi trên sụn nhẫn → đây là phía sau

Hoạt động của dây thanh âm:

• Cơ nhẫn - phễu bên: dóng dây thanh âm
• Cơ phễu ngang: khép dây thanh âm
• Cơ nhẫn - phễu sau: mở dây thanh âm
• Cơ thanh âm - giáp phễu: chùng dây thanh âm

Bảng các cơ tham gia hoạt động của dây thanh âm:

• TK TQQN: thần kinh thanh quản quặt ngược
• TK thanh quản trên và TK thanh quản quặt ngược là nhánh của thần kinh lang thang (X)